2015 is het Internationale jaar van de Bodem én tevens het thema van de tweede editie van het Food Filmfestival op 27 juni. Maar waarom is de bodem zo belangrijk? We vroegen het aan Jos Verheul en Renee Zijlstra van Bewust Bodemgebruik – een partij met veel kennis over de grond waarop we leven.

Wat is er zo belangrijk aan bodem?

“De bodem zorgt voor ontzettend veel! Ons voedsel groeit in de bodem, maar ook ongeveer 65% van ons drinkwater komt uit de grond.

Er gebeurt van alles onder de grond. De grote kringlopen, zoals bijvoorbeeld koolstof en stikstof, lopen via de bodem. Energie, zoals olie en gas, komt vrij uit de (diepe) bodem. En grondstoffen zoals zand, grind, klei, fosfaat en ertsen? Allemaal uit de bodem.

En wat dacht je van biodiversiteit? Per hectare bodem zit het gewicht van enkele koeien en schapen aan biodiversiteit onder de grond. Dus wat je bodengronds ziet aan biomassa, zit eveneens ondergronds.”

Waarom is aandacht voor de bodem belangrijk?

“De bodem wordt steeds intensiever gebruikt: we leggen onze bodem vol met infrastructuur, plegen landbouw met intensieve teelten, drijfmest en bestrijdingsmiddelen en met weinig ‘rust’ voor de bodem. Oftewel, we zijn bezig onze bodem meer en meer uit te putten en te verarmen.

Ook is de bodem een belangrijke sleutel in het klimaatvraagstuk: de bodem is de grootste afvoerput voor CO2 en vangt overvloedige regenval op.

Het is van levenslang de bodem bewust te beheren en duurzaam te gebruiken.”

Wat heeft de bodem nodig om voedsel zo goed mogelijk te laten groeien?

“Gezonde voeding is cruciaal. Van kunstmest gaan plantjes misschien wel lekker groeien, maar het bodemleven heeft er alleen maar last van. Vergelijk het met een mens dat heel eenzijdig eet: alle gezondheidsdeskundigen pleiten voor een gevarieerd voedselpatroon waar alle voedingsstoffen in zitten. Voor de bodem is het niet anders.

Een ondervoede bodem raakt uitgeput; dat gaat weliswaar heel langzaam (de bodem is een traag medium) maar wél gestaag. Nu al ontstaan er in de bodem tekorten van het een (bijvoorbeeld Seleen, niet essentieel voor gewas maar wel voor ons en het vee) en een teveel aan het ander (kalium).

Daarnaast is een rijk bodemleven ook belangrijk. Dit maakt de voedingsstoffen en mineralen vrij die in de bodem zitten. Het gaat er dus niet alleen om voedsel zo goed mogelijk te laten groeien, maar ook te zorgen dat ze genoeg nutriënten binnenkrijgen, zodat wij die ook weer kunnen opnemen.”

Wat doen jullie als initiatief Bewust Bodemgebruik?

“We zijn gestart vanuit het idee dat de wijze waarop de bodem gebruikt wordt, voor verbetering vatbaar is. We wilden een nieuw perspectief laten zien, dat uitgaat van bewust beheer van bodemfuncties en daarmee een duurzame benutting van de bodem & ondergrond.

We zijn een soort vrijplaats waar iedereen zonder ingewikkelde belangenverstrengelingen kan meedenken, meepraten en in praktijk kan brengen wat goed is voor de bodem. Zo organiseren we ook bijeenkomsten en denktanks voor ons netwerk.”

Wat kun je zelf doen om de bodem zo goed mogelijk te verzorgen?

–          Haal de tegels uit je tuin en bedek de bodem met planten

–          Regenwatertonnen in de tuin

–          Zelf composteren

–          Zorg voor een biodiverse tuin óf, als je geen tuin hebt, een biodivers balkonnetje

–          Ruim je tuin niet op: hoekjes, gaatjes en rommeltjes zijn fijn voor allerlei beestjes en dus ook bodembeestjes

–          Gebruik geen kunstmest of bestrijdingsmiddelen, dat is absoluut niet nodig

–          Maak een composttoilet en gebruik dat in je tuin (daar heb je nog wel wat kennis voor nodig)

–          Let op welk eten je koopt: biologisch eten helpt al heel wat maar een (nagenoeg) vegetarische leefstijl is erg goed voor de bodem

–          Koop zoveel mogelijk lokaal en regionaal voedsel én uit het seizoen: de bodem zal je dankbaar zijn.